1997tarrak

HISTORIAREN AROAK

Historia oso luzea da, bere ikerkuntza errazteko zatitu egiten da. Historialariek, sei zati nagusi egin dituzte eta zati bakoitzari aro edo aldi izena eman diete. Honako hauek dira:

PALEOLITOA

Paleolitoa historiaren lehenengo aldia da, k.a. 2.000.000 urte lehenengo gizakia agertu zenetik k.a. 10.000 urte abeltzaintza eta nekazaritza agertu arteko aldia da.
Nomadak ziren eta sua erabiltzen hasi ziren. Talde txikietan antolatu ziren, 15,20 kideko taldeetan, arantza, ehiza eta abar errezago egiteko. Ehizatutako animalien laruekin jazten ziren eta kounikatzeko hitzak erabiltzen hasi ziren.

Basoko frutak, ehizatutako animalien haragia eta arrantzatutako arrainak jaten zituzten. Ehizatzeko tresnak behar zituzten eta harria, zura eta hezurra lantzen eta trsnak egiten hasi ziren.
Haitzuloetan eta etxaboletan bizi ziren, horregatik haitzuloetan artelanak egiten zituzten.

NEOLITOA

Neolitoa, abeltzaintza eta nekazaritza sortu zenetik idazkera sortu arteko etapa da. Neolitoa 10.000 urte k.a. hasi zen eta bukatu 3.000 urte k.a .Neolitoko gizakiak sedentarioak ziren. Gizakiak gurpila eta bela asmatu zuten. Talde handietan antolatzen hasi ziren. Linua, kotoia eta artilearekin egiten zuten beraien arropa janzteko. Hizkuntza erabiltzen hasi ziren. Neolitoko gizakiak zerealak, morokilak, eztia eta esnea jaten zuten, kobrea eta buztina erabiltzen hasi ziren.

Etxetan eta hirietan bizitzen hasi ziren. Golda, igitaia eta bitxiak erabiltzen hasi ziren.

AINTZINAROA

Aintzinaroa historiaren zatirik luzeena da.
K.a. 3.000 urtean hasi zen idazkeraren asmakuntzarekin batera,eta K.o.476 urtean bukatu zen Erromatar imperioa erori zenean.
Lehenengo estadua eta txanponak ere Aintzinaroan asmatu ziren.
Tunika,toga,sandaliak eta botak janzten zituzten.
Feniziarrek alfabetoa ezagutarazi zuten.
Etapa honetan janari hauek zeuden:
barazkia,arraultzak,ardoa,perretxikuak eta gozokiak jatea gustatzen zitzaien.
Tresna,arma…egiteko metal hauek erabiltzen zituzten:
Eztainua,burdina,zilarra eta urrea normalean.
Aberatsak eta pobreak banatu egin ziren banakuntza hori gehiena etxeetan notatzen zen,aberatsak etxe handi eta altzari askorekin jantzita zegoen.Pobreenak berriz logela bat dena egiteko.0.urtean kristo jaio zen.

Erromatarrak lurra menperatzen eta ohiturak, hizkuntza eta kultura pasatzen hasi ziren.
Antzerkia,papera eta piramideak zati honetan asmatu ziren.K.a.1760-an agertu ziren lehenengo lege idatziak.

ERDIAROA

Erdi-aroa historiako zati bat da, 476-k.o. urtean hasi eta
1492-k.o. urtean amaitu zen.
*Erdiaroa k.o. 476 urtean hasi zen, urte horretan erromatar inperioa erori zen.
Gero Gutenberg-ek inprenta asmatu zuen, liburu gehiago eskuz ez idazteko.
Gero eta liburu gehiago zeuden orduan unibertsitateak agertu ziren.
Aberatsek eta pobrek elikagai desberdina zuten: pobrek exkaxa eta aberatsek oparoa.

Erdi-aroan unisexuala zen arropa eta erdi-aro bukaeran gizonek arropa laburrak erabiltzen zituzten eta emakumeak berriz luzeak eta estuak erabiltzen zituzten kolore ilunekoak oraindik.
Pobreak etxe txikietan bizi ziren eta aberatsak gaztelu handi eta dotoretan. Etxe txikiek hau da pobreenak altzari gutxi zituzten, gazteluak berriz altzari asko zeukaten.
Mahomak Islama sortu zuen eta islamaren jarraitzaileak Musulmanak ziren.
Erdi-aroa iluna izan zen Izurri-beltzaren erruz.
Burdingintza lantzen zutenen etxeen izenak Ola hitza zeukaten.
Orreagako pasabidean gure arbasoek Karlomagnoren gizonei eraso egin zieten eta denak hil zituzten.
Musulmanek Bisigodoen erreinu ia osoa menperatu zuten.
k.o. 1492. urtean amaitu zen,Kristobal Kolonek Amerika deskubritu zuenean.

ARO MODERNOA

Aro Modernoari Amerikako aurkikuntzak ematen dio hasiera eta Frantziako iraultzak ematen dio bukaera.
1492-an Colonek Amerika deskubritu zuen, landare berri batzuekin zetorren, adibidez:Patata,Tomatea, Indabak...
Erregeek berriz botere gehiago lortu zuten baita ere metal preziatu batzuk aurkitu ziren. Elizak bi zatitan banatu ziren, protestanteak eta katolikoak. Gutengberren inprentagatik liburu gehiago argitaratu ziren, eta horregatik kulturak aurrerakada handi bat eman zuen. Aurkikuntza zientifiko batzuk ere egin ziren eta egile batzuen izenak hauek dira: Còperniko, Newton, Galileo, Watt. Espedizioak ere egin ziren, ona hemen egile batzuen izenak: Hernan Cortesek, Mexikorantz abiatu zen, Francisco Pizarrok berriz Peru konkistatu zuen, Vasco de Gamak India, Cabeza de Vacak Estatu Batuetako terrenoak mihatu zituen, Valdiviak, Chile. Fernando Magallanes eta Juan Sebastian Elcanok munduari lehenengo aldiz buelta eman zioten.…

Nobleak hirietara joan ziren, pobreak berriz bi solairutako etxeetan bizi ziren.(S.X.V.mendean) Isabel eta Fernando errege katolikoak bihurtu ziren,(S.X.V.I.mendean) Bilbo aberatsa egin zen bere portuagatik (S.X.V.I.I.mendean) krisialdia izan zen. (S.X.V.I.I.I.mendean) berriz ekonomi garapena. Azkenik S.V.A.P. (SOCIEDAD VASCONGADA DE AMIGOS DEL PAIS.)

ARO GARAIKIDEA

Aro Garaikidea 1789 an hasi zen Frantziako iraultzarekin bat eta gaur arteko aldiari esaten zaio. 50.000.000 pertsonek agintea ezin zutelako artu ,parlamentu nazionalak hartu zuten herri bakoitzaren agintea. 1.eta2. mundu gerran, jende asko hil zen. 1. mundu gerrak hiru urte iraun zuen eta 2. mundu gerrak sei urte. Espainiako gerra zibila, biztanleria bi taldetan banatu zen polítika gatik.
Indrustri iraultza Aro Garaikideko gertaera garrantzitsuenetariko bat da, makinak,fabrikak eta garraiobideak asmatu zituzten. Janariak denbora gehiago irauteko modu desberdinak zeuden.

Jantziak egiteko ehun desberdinak erabiltzen zituzten: poliéster, nylon… urte bakoitzeko moda desberdinak zeuden. Etxebizitza desberdinak zeuden: kalekoak eta baserri inguriukoak. Gerra zibilaren ondoren biztanleria handitu egin zen. 1864an trenbide nagusiak egiten hasi ziren Bilbo, Madrid eta, Irun , Madrid zearkatuz.
1833an Bizkaia, Araba eta Gipuzkoa agertu ziren.
Autonomi Estatutoa 1979ko Abenduaren 18an onartu zuten. Hizkuntza asmatu zenetik gaur arte hedakuntza handia izan du.